Monitör kutusunun üzerinde "IPS" ya da "TN" yazıyor, fiyat farkı da bazen iki katına çıkıyor. Peki bu üç harf ne anlatıyor ve sizin masanızda gerçekten fark yaratır mı? IPS TN panel hangi iyi sorusunun tek bir cevabı yok; cevap, monitörün karşısında ne yaptığınıza göre değişiyor. Aşağıda kafanızdaki soruları sırayla açıyoruz.
Panel, ekranın ışığı geçirip renk üreten katmanının çalışma prensibidir. Aynı çözünürlükte, aynı boyutta iki monitör alsanız bile panel tipi şu dört şeyi değiştirir:
Panel tipi çözünürlüğü, yenileme hızını veya parlaklığı doğrudan belirlemez. Yani "IPS aldım, o zaman 144 Hz'dir" gibi bir çıkarım yapılamaz. Bu ayrımı karıştırmamak, monitör seçiminin genel mantığını anlatan rehberimizde de vurguladığımız ilk adımdır.
TN (Twisted Nematic) en eski ve en ucuz üretilen tiptir. Avantajı hız: piksellerin durum değiştirmesi çok kısa sürer, bu yüzden yüksek yenileme hızlı ve düşük gecikmeli modellerde sık kullanılır. Rekabetçi FPS oynayan biri için 1 ms iddiası TN panellerde daha kolay tutulur.
Zayıf yönü ise net: yandan ya da yukarıdan baktığınızda renkler kayar, koyu tonlar açılır. 27 inç ve üstü büyük bir TN panelde, tam ortasında otursanız bile ekranın köşeleriyle merkezi arasında ton farkı görebilirsiniz.
IPS (In-Plane Switching) kristalleri farklı hizalar; ışık ekrandan daha geniş bir açıyla çıkar. Sonuç, yaklaşık 170–178 derecelik kullanılabilir görüş açısı ve belirgin şekilde daha tutarlı renk. Fotoğraf düzenleyen, video kurgulayan, grafik işi yapan biri için bu tercih meselesi değil, işin gereği.
Bedeli de var: IPS panellerde koyu sahnelerde kenarlardan ışık sızması ("IPS glow") görülebilir, siyahlar mürekkep gibi olmaz. Ayrıca üretimi TN'ye göre pahalıdır. Buna karşılık son yıllarda hızlı IPS panellerle tepki süresi farkı çoğu kullanıcının ayırt edemeyeceği seviyeye indi.
Karşılaştırma yaparken üçüncü seçeneği görmezden gelmek yanlış olur. VA panel, kontrastta ikisini de geçer; siyahlar gerçekten koyudur, film izlemek için keyiflidir. Kavisli monitörlerin çoğu VA'dır. Karşılığında hızlı hareketlerde koyu tonlarda iz bırakma eğilimi vardır.
| Kriter | TN | IPS | VA |
|---|---|---|---|
| Renk doğruluğu | Zayıf–orta | Çok iyi | İyi |
| Görüş açısı | Dar, renk kayması belirgin | Geniş, tutarlı | Orta |
| Kontrast / siyah | Düşük | Orta | En yüksek |
| Tepki süresi | En hızlı | İyi (hızlı IPS'lerde çok iyi) | Koyu geçişlerde iz riski |
| Fiyat | En düşük | Orta–yüksek | Orta |
| Kime uygun | Rekabetçi oyun, kısıtlı bütçe | Tasarım, ofis, karma kullanım | Film, tek oyunculu oyun |
Gün boyu metin, tablo ve tarayıcıyla çalışıyorsanız IPS'i tercih edin. Sebep renk değil, tutarlılık: ekranın alt kenarındaki yazının üst kenarla aynı tonda görünmesi, uzun oturumlarda göz yorgunluğunu azaltır. İki monitörü yan yana açılı kullanacaksanız IPS neredeyse zorunlu, çünkü yan monitöre daima açıyla bakarsınız.
Bu grup en kalabalık olan. Rekabetçi ligde değilseniz, TN'nin milisaniyelik avantajını fark etmezsiniz; ama renk farkını her gün görürsünüz. Bu yüzden 144 Hz bir IPS, 240 Hz bir TN'den daha tatmin edici bir deneyim sunar. Panelden önce ekran kartınızın o çözünürlükte kaç kare üretebildiğini kontrol etmek daha kritik; GPU seçimi rehberimizdeki mantık burada devreye girer.
Kutuda "16.7 milyon renk" yazması bir şey ifade etmez, her monitörde yazar. Şu üç veriye bakın: